Paket, import, izohlar va nomlar
Qisqa javob: package (paket) — klasslarni papkalarga ajratish, xuddi kompyuterdagi papkalar kabi. import — boshqa paketdagi klassni har safar to’liq nomi bilan yozmaslik uchun “qisqa nom” berish. Bu dars — kodning eng tashqi qoidalari: fayl qanday tartibda yoziladi, nomlar qanday bo’ladi, izohlar qanday yoziladi. Spring’da IDE bularni o’zi qiladi, imtihonda esa qog’ozda tekshirasiz.
Hayotiy misol
“Hayotiy misol” bo'limiToshkentda ikkita “Alisher” bor: biri Chilonzorda, biri Yunusobodda. Kimnidir chaqirganda shunchaki “Alisher!” desangiz — qaysi biri? Shuning uchun to’liq aytasiz: “Chilonzorlik Alisher”. Java’da ham ikkita Date bor: java.util.Date va java.sql.Date. Paket — “qaysi tumandan”, import — “bugun men aynan shu Alisherni nazarda tutyapman” degan kelishuv.
Faylning tartibi
“Faylning tartibi” bo'limipackage uz.jpro; // 1. paket — bo'lsa, ENG BIRINCHI
import java.util.List; // 2. importlarimport java.time.LocalDate;
public class Hisob { // 3. klass(lar) List<String> yozuvlar; LocalDate sana;}Tartib qat’iy: package → import → klass. Izohlar istalgan joyda tura oladi.
Paket nomi papkaga mos keladi: uz.jpro.Hisob → uz/jpro/Hisob.java. Odatda domen teskari yoziladi: java-pro.uz → uz.jpro.
import va wildcard *
“import va wildcard *” bo'limiimport java.util.List; // bitta klassimport java.util.*; // java.util dagi HAMMA klass| Yozuv | Natija | Nega |
|---|---|---|
import java.util.*; |
✅ | paketdagi barcha klasslar |
import java.util.*.*; |
❌ kompilyatsiya xatosi | * faqat oxirida, bitta |
import java.util; |
❌ | paketni emas, klassni import qilish kerak |
import java.util.*; keyin ConcurrentHashMap |
❌ cannot find symbol |
* ichki paketlarni qamramaydi |
import java.util.concurrent.*; |
✅ | ichki paket — alohida import |
Import kerak bo’lmaydigan holatlar:
java.langpaketi — har doim avtomatik:String,Math,System,Integer…- bir xil paketdagi klasslar.
Ortiqcha yoki takroriy import — xato emas: import java.lang.System; yoki bir xil importni ikki marta yozish kompilyatsiya bo’ladi. Imtihonda “does not compile” ni tanlashga undaydi — tanlamang.
Ikkita Date — ziddiyat qayerda chiqadi?
“Ikkita Date — ziddiyat qayerda chiqadi?” bo'limi| Kod | Natija |
|---|---|
import java.util.*; + import java.sql.*;, keyin Date d; |
❌ xato Date d; qatorida: reference to Date is ambiguous |
import java.util.*; + import java.sql.*;, Date ishlatilmasa |
✅ kompilyatsiya bo’ladi |
import java.util.Date; + import java.sql.Date; |
❌ xato import qatorida |
import java.util.Date; + import java.sql.*;, keyin Date d; |
✅ aniq import g’olib: java.util.Date |
static import
“static import” bo'limiStatik metod va konstantalarni klass nomisiz ishlatish uchun:
import static java.lang.Math.max; // bitta statik a'zoimport static java.lang.Math.*; // hamma statik a'zolar
int katta = max(3, 7); // Math.max emasdouble p = PI; // Math.PIIzohlar (comments)
“Izohlar (comments)” bo'limi// bir qatorli izoh
/* ko'p qatorli izoh */
/** Javadoc — hujjat uchun izoh */Nomlar (identifikatorlar)
“Nomlar (identifikatorlar)” bo'limiO’zgaruvchi, metod va klass nomlari uchun qoidalar:
- Harf,
$yoki_bilan boshlanadi — raqam bilan emas. - Keyin harf, raqam,
$,_bo’lishi mumkin. Bo’shliq,-,.— yo’q. - Java’ning band so’zlari bo’la olmaydi.
- Katta-kichik harf farqlanadi:
ismvaIsm— boshqa-boshqa.
| Nom | Natija | Izoh |
|---|---|---|
summa, _ichki, $narx, a$ |
✅ | |
__ (ikki pastki chiziq) |
✅ | |
_ (yolg’iz) |
❌ | Java 9 dan beri band; Java 21 da faqat preview rejimida maxsus ma’noga ega |
3dNuqta |
❌ | raqam bilan boshlangan |
mening-ism |
❌ | tire |
class, int, goto, const |
❌ | band so’zlar (goto, const ishlatilmasa ham band) |
true, false, null |
❌ | literal’lar |
var, record, yield, sealed |
✅ o’zgaruvchi nomi sifatida | maxsus so’zlar, kalit so’z emas (var) |
Class, String |
✅ | klass nomlari — band emas (lekin chalkashtiradi) |
Bir qatorda bir nechta o’zgaruvchi
“Bir qatorda bir nechta o’zgaruvchi” bo'limiint i, j; // ✅int x = 1, y = 2; // ✅boolean a, b = true; // ✅ — faqat b ga qiymat berildi, a qiymatsiz!Paketli klassni kompilyatsiya qilish va ishga tushirish
“Paketli klassni kompilyatsiya qilish va ishga tushirish” bo'limijavac -d out src/uz/jpro/Salom.java # -d: .class fayllar qayerga yozilsin (papkalar o'zi yaratiladi)java -cp out uz.jpro.Salom # -cp: klasslarni qayerdan qidirsin; klass — TO'LIQ nomi bilan-cp,-classpath,--class-path— uchalasi bir xil.- Bir nechta joy: Windows’da
;bilan (-cp "out;lib\a.jar"), Linux/Mac’da:bilan (-cp "out:lib/a.jar"). java -cp out Salom— paketsiz nom bilan —ClassNotFoundException: klassuz.jpro.Salomdeb ataladi.
📝 Mini-test
0 / 71. Kod natijasi qanday?
1: import java.util.*;2: import java.sql.*;3: public class Report {4: Date created;5: }Ikkala wildcard ham to'g'ri. Date ikkala paketda bor — xato u ishlatilgan joyda: reference to Date is ambiguous.
2. Kod natijasi qanday?
import java.util.*;public class Cache { ConcurrentHashMap<String, String> map;}ConcurrentHashMap — java.util.concurrent paketida. java.util.* ichki paketlarni qamramaydi: cannot find symbol.
3. Qaysi ikkitasi to'g'ri identifikator? (Choose two) (2 ta javobni tanlang)
$ bilan boshlanish mumkin, ikkita pastki chiziq ham to'g'ri. Yolg'iz _ — band; raqam bilan boshlanish mumkin emas; goto — band so'z.
4. Qaysi qator kompilyatsiya bo'ladi?
Bitta gapda bitta tur: int a = 1, b; — to'g'ri (b qiymatsiz). var bilan esa bir nechta e'lon umuman mumkin emas.
5. Qaysi import kompilyatsiya bo'ladi?
To'g'ri tartib — import static, va u klassning a'zosini yoki * ni import qiladi.
6. Kod natijasi qanday?
public class Note { /* asosiy /* qo'shimcha */ izoh */ public static void main(String[] a) { System.out.print("ok"); }}Izoh ichida izoh yo'q: birinchi */ izohni yopadi, izoh */ esa kod deb o'qiladi — kompilyatsiya xatosi.
7. src/uz/jpro/App.java faylida package uz.jpro; bor. javac -d out src/uz/jpro/App.java dan keyin qaysi buyruq ishlaydi?
Klass to'liq nomi bilan chaqiriladi (paket.Klass), .class qo'shimchasiz, -cp esa paket papkalari boshlanadigan joyni ko'rsatadi.
Konspekt
“Konspekt” bo'limi- Fayl tartibi:
package→import→ klass; buzilsa — kompilyatsiya xatosi import paket.*— faqat shu paket, ichki paketlar alohida;java.langavtomatik- Ortiqcha/takroriy import — xato emas
- Ikkita wildcard ziddiyati — xato ishlatilgan joyda; ikkita aniq import — import qatorida; aniq import wildcard’dan ustun
import static Klass.a'zo;yokiimport static Klass.*;- Izoh ichida
/* */izoh yo’q - Nom: harf/
$/_bilan boshlanadi; yolg’iz_, band so’zlar (goto,const),true/false/null— yo’q;var,record— mumkin - Bitta gapda bitta tur:
int a, b;✅,int a, String b;❌ javac -d out ...,java -cp out paket.Klass; ajratuvchi Windows’da;, Unix’da:
Mashqlar
“Mashqlar” bo'limi1. Xatoni toping. Har bir faylda kompilyatsiya xatosi bormi? Bo’lsa — qaysi qatorda?
import java.util.List;import java.awt.List;public class A { }
// B.javaimport java.util.Date;import java.sql.*;public class B { Date d = new Date(); }Javob
A.java— 2-qatorda xato: ikkita aniq import bir xilListnomi bilan.B.java— xato yo’q: aniq import (java.util.Date) wildcard’dan ustun.
2. Kompilyatsiya qiling. uz.jpro.app paketida Main klassini yarating, uni build papkasiga kompilyatsiya qilib, ishga tushiring. Qanday ikki buyruq kerak?
Javob
javac -d build src/uz/jpro/app/Main.javajava -cp build uz.jpro.app.MainFaylning birinchi qatori: package uz.jpro.app;
Oldingi dars: Java qanday ishlaydi · Keyingi modul: Xotira: Stack, Heap, GC