Asosiy qismga o'tish

Shu sahifaJava Pro

0to'g'ri javob
0takrorlash kerak
—aniqlik

Math va BigDecimal

☕ Java 8+1Z0-8301Z0-8291Z0-819#Math#BigDecimal

Qisqa javob: Math — tayyor matematik metodlar to’plami: yaxlitlash, daraja, ildiz, eng katta/kichik. double esa tez, lekin o’nlik kasrlarni har doim ham aniq saqlay olmaydi. Pul kabi aniq hisob kerak bo’lsa — BigDecimal ishlatiladi.

double — kalkulyator ekrani: juda tez, lekin 1/3 ni 0.3333333 deb ko’rsatadi va qolganini “yutib yuboradi”. BigDecimal — buxgalterning daftari: sekinroq, lekin har bir tiyin joyida turadi va yaxlitlashni qachon va qanday qilishni o’zingiz belgilaysiz.

Math — eng kerakli metodlar

“Math — eng kerakli metodlar” bo'limi
Metod Misol Natija Qaytaradi
max, min Math.max(3, 7) 7 argument turi
abs Math.abs(-5) 5 argument turi
pow(a, b) Math.pow(2, 10) 1024.0 double
sqrt, cbrt Math.sqrt(16) 4.0 double
ceil Math.ceil(2.1) 3.0 double — yuqoriga
floor Math.floor(-2.1) -3.0 double — pastga
round Math.round(2.5) 3 long (float uchun int)
random() 0.0 ≤ x < 1.0 double
floorDiv, floorMod Math.floorDiv(-7, 2) -4 pastga yaxlitlab bo’lish
clamp(v, min, max) (21) Math.clamp(15, 0, 10) 10 qiymatni oraliqqa “qisadi”
addExact, multiplyExact Math.addExact(Integer.MAX_VALUE, 1) ArithmeticException overflow’da xato beradi

Math.max(1, 2L) — long qaytaradi (2), uni int ga yozib bo’lmaydi. Argumentlar umumiy turga keltiriladi — tur ko’tarilishi kabi.

Kompyuter sonlarni ikkilik sanoqda saqlaydi. 1/3 ni o’nlikda oxirigacha yozib bo’lmaganidek, 0.1 ni ham ikkilikda oxirigacha yozib bo’lmaydi — u cheksiz kasr. double uni 64 bitga sig’adigan eng yaqin songa yaxlitlaydi.

Aniqlik.java
System.out.println(0.1 + 0.2); // 0.30000000000000004
System.out.println(0.1 + 0.2 == 0.3); // false
System.out.println(1.1 * 3); // 3.3000000000000003

Bu Java’ning xatosi emas — IEEE 754 standarti, deyarli hamma dasturlash tillarida shunday. Ilmiy hisob-kitoblarda bu kichik farq muhim emas. Lekin pulda bitta tiyin ham yo’qolmasligi kerak.

BigDecimal — aniq o’nlik son

“BigDecimal — aniq o’nlik son” bo'limi
Pul.java
import java.math.BigDecimal;
BigDecimal narx = new BigDecimal("0.1");
BigDecimal soliq = new BigDecimal("0.2");
System.out.println(narx.add(soliq)); // 0.3 — aniq

Animatsiyada: uchta muhim narsa

“Animatsiyada: uchta muhim narsa” bo'limi

Oson — BigDecimal o’zgarmas, O’rta — double dan yaratishning xavfi, Imtihon — equals va compareTo farqi.

Animatsiya
Alohida sahifa
Qadam 1 / 4
joriy qatorprimitiv qiymathavola (reference)heap'dagi obyekttirikGC uchun tayyor
Yozuv Natija Baho
new BigDecimal("0.1") 0.1 ✅ eng yaxshisi
BigDecimal.valueOf(0.1) 0.1 ✅ double dan kerak bo’lsa
BigDecimal.valueOf(10) 10 ✅ butun sondan
new BigDecimal(0.1) 0.1000000000000000055511151231257827… ❌ double xatosi ko’chadi
BigDecimal b = 5; kompilyatsiya xatosi ❌ autoboxing yo’q

Tayyor konstantalar: BigDecimal.ZERO, BigDecimal.ONE, BigDecimal.TEN.

Amallar — operator emas, metod

“Amallar — operator emas, metod” bo'limi

BigDecimal — obyekt, shuning uchun +, -, *, / ishlamaydi (kompilyatsiya xatosi). Har bir amal — metod va u yangi obyekt qaytaradi:

Amallar.java
BigDecimal a = new BigDecimal("1.50");
BigDecimal b = new BigDecimal("3");
a.add(b); // 4.50
a.subtract(b); // -1.50
a.multiply(b); // 4.50
a.negate(); // -1.50
a.abs(); // 1.50
Bolish.java
new BigDecimal("10").divide(new BigDecimal("4")); // 2.5 — aniq natija bor
new BigDecimal("10").divide(new BigDecimal("3")); // ArithmeticException!
new BigDecimal("10").divide(new BigDecimal("3"), 2, RoundingMode.HALF_UP); // 3.33

setScale(n, RoundingMode) — kasr xonalari sonini o’zgartiradi:

RoundingMode 2.345 → 2 xona 2.355 → 2 xona Izoh
HALF_UP 2.35 2.36 maktabdagi qoida: .5 — yuqoriga
HALF_EVEN 2.34 2.36 .5 da juft raqamga — “bank yaxlitlashi”
DOWN 2.34 2.35 shunchaki kesadi
UP 2.35 2.36 doim noldan uzoqqa

new BigDecimal("2.345").setScale(2) — RoundingMode siz va yaxlitlash kerak bo’lsa — ArithmeticException: Rounding necessary.

Solishtirish: compareTo, equals emas

“Solishtirish: compareTo, equals emas” bo'limi
Solishtir.java
BigDecimal x = new BigDecimal("2.0");
BigDecimal y = new BigDecimal("2.00");
x.equals(y); // false — scale har xil (1 va 2)
x.compareTo(y); // 0 — qiymatlar teng

Pul va narxlarni solishtirishda doim compareTo(...) == 0 (yoki < 0, > 0). equals faqat “aynan bir xil yozilganmi?” degan savolga javob beradi. stripTrailingZeros() ortiqcha nollarni olib tashlaydi: 2.00 → 2.

📝 Mini-test

0 / 6

1. Kod nima chiqaradi?

BigDecimal total = new BigDecimal("10.00");
total.add(new BigDecimal("5.50"));
System.out.println(total);

2. Kod natijasi qanday?

BigDecimal r = new BigDecimal("1").divide(new BigDecimal("3"));
System.out.println(r);

3. Kod nima chiqaradi?

BigDecimal a = new BigDecimal("3.0");
BigDecimal b = new BigDecimal("3.00");
System.out.println(a.equals(b) + " " + (a.compareTo(b) == 0));

4. Kod nima chiqaradi?

System.out.println(Math.round(-3.5) + " " + Math.ceil(-3.5) + " " + Math.floor(-3.5));

5. Qaysi ikkitasi kompilyatsiya bo'ladi? (Choose two) (2 ta javobni tanlang)

6. Kod nima chiqaradi?

BigDecimal p = new BigDecimal("2.675");
System.out.println(p.setScale(2, RoundingMode.HALF_EVEN) + " " + p.setScale(2, RoundingMode.HALF_UP));
  • Math: pow, sqrt, ceil, floor → double; round(double) → long, .5 musbat tomonga
  • floorDiv/floorMod — pastga yaxlitlab; clamp (21) — oraliqqa qisish; addExact — overflow’da xato
  • double ikkilikda saqlanadi: 0.1 + 0.2 != 0.3
  • BigDecimal: new BigDecimal("0.1") yoki valueOf(0.1); new BigDecimal(0.1) — xato
  • Immutable: a = a.add(b); operatorlar ishlamaydi
  • divide cheksiz kasrda — ArithmeticException; divide(x, scale, RoundingMode)
  • equals — qiymat + scale; compareTo — faqat qiymat

1. Chegirma. narx = 129 990.00 so’m, chegirma 15%. Chegirmali narxni BigDecimal da hisoblang va 2 xonaga HALF_UP bilan yaxlitlang.

Yechim
Chegirma.java
BigDecimal narx = new BigDecimal("129990.00");
BigDecimal foiz = new BigDecimal("0.15");
BigDecimal yangi = narx.subtract(narx.multiply(foiz))
.setScale(2, RoundingMode.HALF_UP);
System.out.println(yangi); // 110491.50

2. Uchga bo’lish. 100 000 so’mni 3 kishiga bo’ling: har biriga 2 xonali summa, qolgan tiyinlar birinchi kishiga qo’shilsin (jami 100 000.00 bo’lishi shart).

Yechim
Bolish.java
BigDecimal jami = new BigDecimal("100000.00");
BigDecimal uch = new BigDecimal("3");
BigDecimal ulush = jami.divide(uch, 2, RoundingMode.DOWN); // 33333.33
BigDecimal qoldiq = jami.subtract(ulush.multiply(uch)); // 0.01
BigDecimal birinchi = ulush.add(qoldiq); // 33333.34
System.out.println(birinchi + " " + ulush + " " + ulush);

DOWN bilan bo’lib, qoldiqni alohida hisoblash — pul bo’lishning ishonchli usuli: hech qanday tiyin yo’qolmaydi.

Oldingi dars: Text block

Progress faqat shu brauzerda saqlanadi.