Initsializatsiya tartibi
Qisqa javob: Tartibni yodlang — imtihonda deyarli har safar keladi:
- Ota klass birinchi (bu qoidalar unga ham rekursiv qo’llanadi).
- static field’lar va
static { }bloklar — yozilish tartibida, klass yuklanganda bir marta. - instance field’lar va
{ }bloklar — yozilish tartibida, har birnewda. - Konstruktor tanasi — doim oxirida.
Hayotiy misol
“Hayotiy misol” bo'limiRestoran. Ertalab oshxona ochiladi: plita yoqiladi, masalliqlar keltiriladi — bir marta, kun boshida (static). Keyin har bir buyurtma kelganda: likopcha qo’yiladi, garnir solinadi (instance bloklar), oxirida oshpaz asosiy taomni qo’yadi (konstruktor). Ikkinchi buyurtmada plita qayta yoqilmaydi.
Ko’rib chiqamiz
“Ko’rib chiqamiz” bo'limiOson — field, blok va konstruktor, O’rta — static va instance bloklar, ikki obyekt, Imtihon — ota va bola klass.
Instance bloklar va konstruktor
“Instance bloklar va konstruktor” bo'limipublic class Tuxum { public Tuxum() { number = 5; // 4-qadam } public static void main(String[] args) { System.out.println(new Tuxum().number); // 5 } private int number = 3; // 3-qadam { number = 4; } // 3-qadam (keyingi)}Kodda konstruktor eng tepada — lekin baribir oxirida ishlaydi: 3 → 4 → 5. Field va blok bir-biriga nisbatan qayerda yozilgani muhim, konstruktor qayerda yozilgani — yo’q.
public class Chick { private String name = "Fluffy"; { System.out.println("setting field"); } public Chick() { name = "Tiny"; System.out.println("setting constructor"); } public static void main(String[] args) { System.out.println(new Chick().name); }}// setting field// setting constructor// Tinystatic bloklar
“static bloklar” bo'limipublic class Puzzle { static { System.out.print("A"); } { System.out.print("B"); } Puzzle() { System.out.print("C"); } static { System.out.print("D"); } { System.out.print("E"); } public static void main(String[] args) { System.out.print("F"); new Puzzle(); new Puzzle(); }}// ADFBECBECmainchaqirilishidan oldin klass yuklanadi — static bloklarFdan oldin.- Ikkinchi obyektda static bloklar qaytmaydi: faqat
BEC.
static int n = 1;static { n = n * 10; }static { n++; }// n = 11this() bo’lsa — bloklar bir marta
“this() bo’lsa — bloklar bir marta” bo'limipublic class Order { static { System.out.print("1"); } { System.out.print("2"); } Order() { System.out.print("3"); } Order(int x) { this(); System.out.print("4"); } public static void main(String[] a) { new Order(5); }}// 1234Instance bloklar faqat super(...) (yashirin yoki ochiq) chaqiradigan konstruktorda ishlaydi. Order(int) avval this() ni chaqiradi — bloklar Order() ichida bir marta (2), keyin 3, keyin 4. Ikki marta emas.
Meros bilan
“Meros bilan” bo'limiclass Ota { static { System.out.print("1"); } { System.out.print("2"); } Ota() { System.out.print("3"); }}class Bola extends Ota { static { System.out.print("4"); } { System.out.print("5"); } Bola() { System.out.print("6"); }}// new Bola(); → 142356// yana new Bola(); → 2356- Static: avval
Ota(1), keyinBola(4). Bola()ning birinchi yashirin buyrug’i —super(): Ota qismi to’liq — 2, 3.super()qaytgach — Bolaning bloklari (5), keyin tanasi (6).
Illegal forward reference
“Illegal forward reference” bo'limiBlok yoki initsializator o’zidan pastda e’lon qilingan field’ni oddiy nom bilan o’qiy olmaydi. Yozishga esa ruxsat:
| Kod | Natija |
|---|---|
{ x = 5; } keyin int x = 3; |
✅ yozish — ruxsat (natijada x = 3) |
{ System.out.print(x); } keyin int x = 3; |
❌ illegal forward reference |
static int a = b + 1; static int b = 5; |
❌ illegal forward reference |
static int a = getB(); static int b = 5; (getB() → b) |
✅ kompilyatsiya bo’ladi, a = 0 |
final field’lar
“final field’lar” bo'limifinal instance field konstruktor tugaguncha aynan bir marta qiymat olishi kerak: e’londa, instance blokda yoki har bir konstruktorda.
class Chek { final String raqam; final long summa; { summa = 0; } // blokda Chek(String raqam) { this.raqam = raqam; // konstruktorda }}| Kod | Natija |
|---|---|
final int a; va hech qayerda tayinlanmagan |
❌ variable a might not have been initialized |
Blokda a = 1; va konstruktorda a = 2; |
❌ variable a might already have been assigned |
X() { this(5); } va X(int v) { a = v; } |
✅ this() orqali tayinlangan |
static final int K; — static { K = 1; } da |
✅ static final — e’londa yoki static blokda |
Chuqurroq: klass aslida qachon yuklanadi?
JVM klassni birinchi faol foydalanishda initsializatsiya qiladi: new, static metod chaqiruvi, static field’ni o’qish yoki yozish, subklass initsializatsiyasi, main ishga tushishi. Faqat e’lon qilish (Ota o;) yetarli emas.
Qiziq istisno — kompilyatsiya vaqtidagi konstanta: static final int K = 9; ni o’qish klassni initsializatsiya qilmaydi, chunki kompilyator 9 ni chaqiruvchi kodga to’g’ridan-to’g’ri yozib qo’yadi. Shuning uchun Q.K ni o’qisangiz static blok ishlamaydi, Q.v (oddiy static) ni o’qiganingizda ishlaydi. Real loyihalarda bu “lazy holder” singleton uslubining asosi: ichki static klass faqat birinchi murojaatda yuklanadi.
📝 Mini-test
0 / 81. Kod nima chiqaradi?
public class Egg { private int n = 3; { n = 4; } public Egg() { n = 5; } { n = 6; } public static void main(String[] a) { System.out.println(new Egg().n); }}Tartib: n=3 → blok n=4 → blok n=6 → konstruktor n=5. Konstruktor doim oxirgi.
2. Kod nima chiqaradi?
public class Puzzle { static { System.out.print("A"); } { System.out.print("B"); } public Puzzle() { System.out.print("C"); } static { System.out.print("D"); } public static void main(String[] args) { System.out.print("F"); new Puzzle(); new Puzzle(); }}Static bloklar klass yuklanganda (main dan oldin): A, D. Keyin F. Har obyekt: B, C. Static qaytmaydi.
3. Kod nima chiqaradi?
public class Order { static { System.out.print("1"); } { System.out.print("2"); } Order() { System.out.print("3"); } Order(int x) { this(); System.out.print("4"); } public static void main(String[] a) { new Order(5); }}this() bo'lgan konstruktorda bloklar ishlamaydi — ular Order() ichida bir marta. 1, keyin 2 3, keyin 4.
4. Kod nima chiqaradi?
class A { A() { System.out.print("A"); } }class B extends A { { System.out.print("b"); } B() { System.out.print("B"); }}// main: new B();Avval ota konstruktori (A), keyin bolaning instance bloklari (b), keyin bola konstruktor tanasi (B).
5. Natija qanday?
public class F { { x = 5; } { System.out.print(x); } int x = 3; public static void main(String[] a) { new F(); }}Pastda e'lon qilingan field'ga yozish ruxsat, lekin uni oddiy nom bilan o'qish — illegal forward reference.
6. Kod nima chiqaradi?
public class S { static int a = getB(); static int b = 5; static int getB() { return b; } public static void main(String[] q) { System.out.print(a + " " + b); }}Metod orqali forward reference tekshirilmaydi. a hisoblanganda b hali default 0 edi.
7. Qaysi klass kompilyatsiya bo'ladi?
this(5) orqali a aynan bir marta tayinlanadi. 1 — umuman tayinlanmagan, 2 — ikki marta, 4 — else yo'lida tayinlanmagan.
8. Kod nima chiqaradi?
class Ota { static { System.out.print("1"); } { System.out.print("2"); } Ota() { System.out.print("3"); }}class Bola extends Ota { static { System.out.print("4"); } { System.out.print("5"); } Bola() { System.out.print("6"); }}// main: new Bola(); new Bola();Static: ota, bola (1, 4) — bir marta. Har obyekt: ota qismi (2 3), bola qismi (5 6).
Konspekt
“Konspekt” bo'limi- Tartib: ota → static (bir marta, yozilish tartibida) → instance field/bloklar (yozilish tartibida) → konstruktor tanasi
- Konstruktor kodda qayerda yozilganidan qat’i nazar oxirida ishlaydi
- Static bloklar
mainning birinchi qatoridan oldin ishlaydi this(...)chaqiradigan konstruktorda instance bloklar ishlamaydi — ular zanjir oxiridagi konstruktorda bir marta- Meros: static ota → static bola → ota bloklari + konstruktori → bola bloklari + konstruktori
- Pastdagi field’ni o’qish — illegal forward reference; yozish va metod orqali o’qish — ruxsat
finalfield — aynan bir marta: e’londa, blokda yoki har bir konstruktorda
Mashqlar
“Mashqlar” bo'limi1. Qog’ozda yeching. Nima chiqadi? Keyin tekshiring.
public class Test { static int x = 1; int y = x++; static { x += 10; } { y += x; } Test() { System.out.print(x + " " + y + " | "); } public static void main(String[] a) { new Test(); new Test(); }}2. Meros. Ota va Bola klasslariga static blok, instance blok va konstruktor qo’shing — har biri o’z nomini chiqarsin. new Bola() ni ikki marta chaqirib, natijani avval qog’ozda yozing.
3. final. Shartnoma klassi: final String raqam, final LocalDate sana. Ikki konstruktor: (raqam) — sana bugungi kun, va (raqam, sana). final qoidalarini buzmasdan yozing.
Keyingi dars: Access modifierlar va encapsulation.