Literal'lar
Qisqa javob: literal — kodning o’zida yozilgan tayyor qiymat: 42, 3.14, 'A', true. Butun sonni to’rt xil sanoq tizimida yozish mumkin (o’nlik, ikkilik 0b, sakkizlik 0, o’n oltilik 0x), uzun sonlarni esa _ bilan bo’lib o’qishni osonlashtirish mumkin.
Hayotiy misol
“Hayotiy misol” bo'limiBitta summani turlicha yozish mumkin: “1000000”, “1 000 000” yoki “bir million”. Qiymat bir xil — faqat yozuv boshqa. Literal’lar ham shunday: 255, 0xFF va 0b11111111 — bir xil son, faqat boshqa ko’rinishda.
Butun sonlar: to’rt xil yozuv
“Butun sonlar: to’rt xil yozuv” bo'limiint onlik = 255; // o'nlik (oddiy)int ikkilik = 0b1111_1111; // ikkilik: 0b yoki 0B bilan boshlanadiint sakkizlik = 0377; // sakkizlik: 0 bilan boshlanadiint hex = 0xFF; // o'n oltilik: 0x yoki 0X bilan boshlanadi
System.out.println(onlik + " " + ikkilik + " " + sakkizlik + " " + hex);// 255 255 255 255| Prefiks | Sanoq tizimi | Ruxsat etilgan raqamlar | Misol |
|---|---|---|---|
| — | o’nlik | 0–9 | 100 |
0b, 0B |
ikkilik | 0, 1 | 0b101 = 5 |
0 |
sakkizlik | 0–7 | 017 = 15 |
0x, 0X |
o’n oltilik | 0–9, A–F (katta-kichik farqsiz) | 0x1F = 31 |
println sonni har doim o’nlik ko’rinishda chiqaradi — qanday yozilganidan qat’i nazar.
Pastki chiziq _ — o’qish uchun
“Pastki chiziq _ — o’qish uchun” bo'limiJava 7 dan beri uzun sonlarni _ bilan bo’lish mumkin. Kompilyator _ ni shunchaki tashlab yuboradi.
int million = 1_000_000;long karta = 8600_1234_5678_9012L;int bayt = 0b1010_1010;double pul = 1_000.50;int ajab = 1__000; // ikki chiziq ham mumkin — 1000Qoida bitta: _ faqat ikki raqam orasida turadi. Boshida, oxirida, nuqta yonida, prefiks yoki suffiks yonida — mumkin emas.
| Yozuv | Natija | Nega |
|---|---|---|
1_000 |
✅ | raqamlar orasida |
0_7 |
✅ | sakkizlik 7 — 0 ham raqam |
1_ |
❌ kompilyatsiya xatosi | oxirida |
_1 |
❌ son emas | bu o’zgaruvchi nomi deb o’qiladi |
0x_FF, 0b_1 |
❌ kompilyatsiya xatosi | prefiksdan keyin darhol |
3_.14, 1._5 |
❌ kompilyatsiya xatosi | nuqta yonida |
10_L, 1_f |
❌ kompilyatsiya xatosi | suffiks oldida |
Suffikslar: L, f, d
“Suffikslar: L, f, d” bo'limiLiteral turini oxiridagi harf aniqlaydi:
| Literal | Turi | Izoh |
|---|---|---|
42 |
int |
butun son — default |
42L yoki 42l |
long |
katta L yozing: l ni 1 bilan adashtirish oson |
3.14 |
double |
kasr son — default |
3.14f yoki 3.14F |
float |
|
3.14d yoki 5D |
double |
ixtiyoriy; 5D → 5.0 |
1e3, 2e-3 |
double |
ilmiy yozuv: 1e3 = 1000.0 |
Kasr literal’ning qisqa shakllari ham to’g’ri: .5 (= 0.5) va 1. (= 1.0).
Belgi literal’lari: char
“Belgi literal’lari: char” bo'limichar literal bitta qo’shtirnoq (') ichida yoziladi. Qo’sh qo’shtirnoq (") — bu String.
char a = 'A';char kod = 'A'; // Unicode: ham 'A'char tab = '\t'; // tabulyatsiyachar yangi = '\n'; // yangi qatorchar tirnoq = '\''; // bitta qo'shtirnoqning o'zichar slash = '\\'; // teskari chiziqchar son = 65; // raqam bilan ham bo'ladi: 'A'Boshqa literal’lar
“Boshqa literal’lar” bo'limitrue,false—booleanliteral’larinull— “hech narsaga havola yo’q” (faqat reference turlarga:String s = null;). Primitivganullberib bo’lmaydi:int x = null;— kompilyatsiya xatosi."Salom"—Stringliterali; ko’p qatorli matn uchun text block (""") bor — 3-modulda.
📝 Mini-test
0 / 61. Kod nima chiqaradi?
int a = 010;int b = 0b10;int c = 0x10;System.out.println(a + b + c);010 — sakkizlik = 8, 0b10 — ikkilik = 2, 0x10 — o'n oltilik = 16. Jami 8 + 2 + 16 = 26.
2. Qaysi ikkitasi kompilyatsiya bo'ladi? (Choose two) (2 ta javobni tanlang)
_ faqat raqamlar orasida bo'ladi. 1_0.5 da u 1 va 0 orasida — to'g'ri. _100 — identifikator, 100_L — suffiks oldida, 0x_1F — prefiksdan keyin.
3. Qaysi qator kompilyatsiya xatosi beradi?
08 — boshida 0 bor, demak sakkizlik son, lekin sakkizlikda 8 raqami yo'q. 0_7 va 07 — to'g'ri sakkizlik 7.
4. Qaysi literal float turida?
Faqat f/F suffiksi float beradi. 1e3 va 1.5 — double, 15L — long.
5. Kod nima chiqaradi?
char c = '\u0042';System.out.println(c);\u0042 — Unicode kodi 0x42 = 66, ya'ni 'B'. char ni println belgi sifatida chiqaradi.
6. Qaysi qator kompilyatsiya bo'ladi?
.5 — to'g'ri double literal (0.5). "A" — String; 'AB' da ikkita belgi; 1e2 — double, int ga cast'siz yozilmaydi.
Konspekt
“Konspekt” bo'limi- Prefikslar:
0b— ikkilik,0— sakkizlik,0x— o’n oltilik; yo’q bo’lsa — o’nlik - Boshida
0bo’lgan son — sakkizlik:010= 8,08— xato _faqat ikki raqam orasida; boshda, oxirda, nuqta/prefiks/suffiks yonida — xato- Suffikslar:
L— long,f— float,d— double (ixtiyoriy) - Butun literal —
int, kasr va ilmiy (1e3) —double char— bitta qo’shtirnoq, bitta belgi;'A','\n',65ham mumkin
Mashqlar
“Mashqlar” bo'limi1. Tarjima qiling. Har bir literal o’nlikda nechaga teng? 0b1100, 017, 0x2A, 1_0_0
Javob
0b1100= 8 + 4 = 12017= 1·8 + 7 = 150x2A= 2·16 + 10 = 421_0_0= 100 (chiziqlar tashlab yuboriladi)
2. Xatoni tuzating. Har bir qatorni kompilyatsiya bo’ladigan qilib to’g’rilang, qiymatini o’zgartirmasdan:
long a = 9_000_000_000;float b = 2.5;int c = 1_000_;char d = "x";Yechim
long a = 9_000_000_000L; // int'ga sig'maydi — L kerakfloat b = 2.5f; // double → float uchun fint c = 1_000; // oxirdagi _ olib tashlandichar d = 'x'; // char — bitta qo'shtirnoqOldingi dars: 8 ta primitiv tur · Keyingi: var