Date/Time API
Qisqa javob: java.time paketida sana va vaqt uchun alohida klasslar bor: faqat sana — LocalDate, faqat vaqt — LocalTime, ikkalasi — LocalDateTime, vaqt mintaqasi bilan — ZonedDateTime. Oraliqlar uchun: kun/oy/yil — Period, soat/daqiqa/soniya — Duration. Hammasi o’zgarmas va new bilan emas, of(...), now(), parse(...) bilan yaratiladi.
Hayotiy misol
“Hayotiy misol” bo'limiDevordagi taqvim — LocalDate: unda faqat kunlar bor. Qo’l soati — LocalTime: faqat soat. Poyezd chiptasi — LocalDateTime: “19-noyabr, 09:30”. Xalqaro reys chiptasi — ZonedDateTime: “Toshkent vaqti bilan 09:30”, chunki Londonda o’sha paytda soat 04:30. “Ta’til 2 hafta” — Period, “dars 90 daqiqa” — Duration.
Qaysi klass qachon
“Qaysi klass qachon” bo'limi| Klass | Nima saqlaydi | toString() |
Yaratish |
|---|---|---|---|
LocalDate |
sana | 2026-11-19 |
LocalDate.of(2026, 11, 19) |
LocalTime |
vaqt | 09:05 |
LocalTime.of(9, 5) |
LocalDateTime |
sana + vaqt | 2026-11-19T09:05 |
LocalDateTime.of(2026, 11, 19, 9, 5) |
ZonedDateTime |
sana + vaqt + mintaqa | 2026-11-19T10:00+05:00[Asia/Tashkent] |
ZonedDateTime.of(ldt, ZoneId.of("Asia/Tashkent")) |
Instant |
vaqt chizig’idagi nuqta (UTC) | 2026-11-19T05:00:00Z |
Instant.now() |
Period |
yil, oy, kun | P1Y2M3D |
Period.of(1, 2, 3) |
Duration |
soniya, nanosoniya | PT1H30M |
Duration.ofMinutes(90) |
Boshqa yo’llar: LocalDate.now() — bugun, LocalDate.parse("2026-11-19") — matndan, date.atTime(9, 30) — sanaga vaqt qo’shib LocalDateTime.
O’zgarmaslik va oy oxiri — animatsiyada
“O’zgarmaslik va oy oxiri — animatsiyada” bo'limiOson — natijasi ushlanmagan plusDays, O’rta — zanjir va 31-yanvar + 1 oy, Imtihon — +1 oy −1 oy nega asl sanaga qaytarmaydi.
O’zgartirish va o’qish
“O’zgartirish va o’qish” bo'limiLocalDate d = LocalDate.of(2026, 11, 19);
d.plusDays(10); // 2026-11-29 (yangi obyekt!)d.minusMonths(1); // 2026-10-19d.withDayOfMonth(1); // 2026-11-01d.withYear(2030); // 2030-11-19
d.getDayOfWeek(); // THURSDAYd.getMonth(); // NOVEMBERd.getMonthValue(); // 11d.lengthOfMonth(); // 30d.isLeapYear(); // falseSolishtirish: isBefore, isAfter, isEqual va equals. compareTo ham bor.
Period va Duration
“Period va Duration” bo'limiPeriod |
Duration |
|
|---|---|---|
| Birliklar | yil, oy, kun | kun (24 soat), soat, daqiqa, soniya |
| Kimga qo’shiladi | LocalDate, LocalDateTime, ZonedDateTime |
LocalTime, LocalDateTime, ZonedDateTime, Instant |
toString() |
P1Y2M3D, P14D |
PT1H30M, PT25H |
| Yaratish | Period.of(1, 2, 3), ofWeeks(2), between(d1, d2) |
Duration.ofMinutes(90), ofHours(25), between(t1, t2) |
Period yosh = Period.between(LocalDate.of(2000, 5, 20), LocalDate.of(2026, 11, 19));System.out.println(yosh); // P26Y5M30DSystem.out.println(Period.ofWeeks(2)); // P14D — haftalar kunlarga aylanadiSystem.out.println(Duration.ofMinutes(90)); // PT1H30MSystem.out.println(Duration.ofHours(25)); // PT25H — soatlar kunlarga aylanmaydi
long kunlar = ChronoUnit.DAYS.between(LocalDate.of(2026, 1, 1), LocalDate.of(2026, 11, 19)); // 322Vaqt mintaqalari va yozgi vaqt
“Vaqt mintaqalari va yozgi vaqt” bo'limiZonedDateTime — mintaqa bilan. Bir paytning boshqa mintaqadagi ko’rinishi:
ZonedDateTime tosh = ZonedDateTime.of(LocalDateTime.of(2026, 11, 19, 10, 0), ZoneId.of("Asia/Tashkent"));System.out.println(tosh); // 2026-11-19T10:00+05:00[Asia/Tashkent]System.out.println(tosh.withZoneSameInstant(ZoneId.of("Europe/London"))); // 2026-11-19T05:00Z[Europe/London]System.out.println(tosh.toInstant()); // 2026-11-19T05:00:00ZO’zbekistonda yozgi vaqt yo’q, lekin imtihonda AQSh misollari keladi. U yerda bahorda soat 02:00 da birdan 03:00 bo’ladi (bir soat “yo’qoladi”), kuzda 02:00 da yana 01:00 ga qaytadi (bir soat ikki marta o’tadi).
ZoneId ny = ZoneId.of("America/New_York");ZonedDateTime z = ZonedDateTime.of(LocalDateTime.of(2026, 3, 8, 2, 30), ny);System.out.println(z); // 2026-03-08T03:30-04:00[America/New_York] — 02:30 yo'q, 1 soat suriladi📝 Mini-test
0 / 61. Kod nima chiqaradi?
LocalDate d = LocalDate.of(2026, 3, 31);d.plusMonths(1);System.out.println(d.plusMonths(1));Birinchi plusMonths natijasi tashlab yuborildi, d o'zgarmadi. Ikkinchisi: 31-aprel yo'q — oyning oxirgi kuni, 30.
2. Kod natijasi qanday?
LocalDate d = LocalDate.of(2026, 2, 29);System.out.println(d);2026 kabisa yili emas — 29-fevral yo'q. of noto'g'ri sanani moslashtirmaydi, runtime'da DateTimeException beradi. (Moslashtirish faqat plusMonths/plusYears kabi metodlarda.)
3. Kod nima chiqaradi?
Period p = Period.ofYears(2).ofDays(5);System.out.println(p);ofDays — statik metod; obyekt orqali chaqirilsa ham yangi Period yaratadi va oldingisi e'tiborga olinmaydi: P5D.
4. Qaysi qator runtime'da UnsupportedTemporalTypeException beradi?
LocalTime da kun birligi yo'q, Period.ofDays uni qo'sha olmaydi. Qolganlarida birliklar mos.
5. Kod nima chiqaradi?
System.out.println(Duration.ofMinutes(150) + " " + Period.ofWeeks(3));Duration daqiqalarni soatga yig'adi: PT2H30M. Period.ofWeeks haftani kunga aylantiradi: P21D (W yozuvi yo'q).
6. Qaysi ikkitasi kompilyatsiya bo'ladi? (Choose two) (2 ta javobni tanlang)
LocalTime.of(25, 0) kompilyatsiya bo'ladi (xato runtime'da). Konstruktor va setter yo'q; LocalDateTime.of kamida yil, oy, kun, soat, daqiqa talab qiladi.
Konspekt
“Konspekt” bo'limiLocalDate,LocalTime,LocalDateTime,ZonedDateTime,Instant— yaratishof/now/parse, konstruktor va setter yo’q- Hammasi immutable:
d = d.plusDays(1) - Oylar 1–12; noto’g’ri sana/vaqt
ofda → runtime’daDateTimeException plusMonths: kun oyga sig’masa — oyning oxirgi kuni (moslashtirish qaytmaydi)Period— yil/oy/kun (P1Y2M3D),Duration— soat/daqiqa/soniya (PT1H30M)- Mos kelmaydigan birlik → runtime’da
UnsupportedTemporalTypeException Period.ofX(...).ofY(...)— faqat oxirgisi qoladi (statik metodlar)- Yozgi vaqt: bahorda bir soat yo’qoladi, kuzda takrorlanadi; offset’ga qarang
Mashqlar
“Mashqlar” bo'limi1. Yoshni hisoblang. Tug’ilgan sanadan bugungi kungacha to’liq yillar sonini qaytaradigan metod yozing. Kirish: 2000-05-20, bugun 2026-11-19 → 26.
Yechim
static int yosh(LocalDate tugilgan, LocalDate bugun) { return Period.between(tugilgan, bugun).getYears();}Yoki ChronoUnit.YEARS.between(tugilgan, bugun) — long qaytaradi. bugun ni parametr qilib olish testlash uchun qulay (LocalDate.now() har kuni o’zgaradi).
2. Imtihon kuni. Imtihonga 45 kun qoldi. Bugundan 45 kun keyingi sana va o’sha kun haftaning qaysi kuni ekanini chiqaring. 2026-11-19 uchun natija?
Yechim
LocalDate bugun = LocalDate.of(2026, 11, 19);LocalDate imtihon = bugun.plusDays(45);System.out.println(imtihon + " " + imtihon.getDayOfWeek()); // 2027-01-03 SUNDAYOldingi dars: Math va BigDecimal